KDV İade İşlemleri

Katma Değer Vergisi ve İşleyişi

Katma değer vergisi temel olarak bir işlem vergisidir. İade konusundan önce katma değer vergisini anlamak gerekir. İşlem vergisi olması nedeniyle vergi piramitleşmesinden kaçınmak için katma değer vergisinde indirim mekanizması mevcuttur. Mükellefler bir dönemde yüklendikleri katma değer vergisi tutarlarını aynı dönemde hesapladıkları katma değer vergisi tutarlarıyla karşılaştırmak suretiyle beyannamelerini verirler. Hesaplanan katma değer vergisinin daha yüksek olması durumunda yüklendikleri ve indirim konusu yaptıkları vergileri mahsup ederek ödeme gerçekleştirirler. Hesaplanan katma değer vergisi mükellefin indirim hakkından daha düşük ise bu defa mahsup sonrası kalan tutar sonraki dönemde bir indirim olarak kullanılmak üzere devreder. Bu yapı itibariyle mükellefler yönünden sadece yarattıkları katma değer vergisinin ödenmiş olması amaçlanmaktadır. Belirlenmiş dönemde -ki bu uygulamada bir aydır- bu bütün işlemleri mükellefin topluca ele alınır. İşlem bazlı olarak ele alınmadığı için mükelleflerin ödemeleri her dönem değişkenlik gösterebilir.

İndirim Mekanizmasının İşlevselliğini Yitirmesi ve Bir Çözüm Olarak KDV İadesi

İndirim mekanizmanın yapısı gereği mükelleflerin vergi ödemeleri olağan olan durum olarak öngörülmüştür. Ancak mükellefler için bazı teslim ve hizmetler Kanun ile katma değer vergisinden istisna tutulmuştur. Bir mal teslimi veya hizmet ifasının istisna olması, mükelleflerin bu işlemleri üzerinden katma değer vergisi hesaplamamasına neden olmaktadır. Böyle bir durumda; mükellefler istisna olan mal teslimi ve hizmet ifası için katma değer vergisi yüklenmelerine rağmen gerçekleştirdikleri mal teslimi ve hizmet ifaları için katma değer vergisi hesaplamadıklarından aleyhlerine bir durum oluşmaktadır. Zira hesaplanan katma değer vergisi nedeniyle bir tahsilat yapamamakta ve mekanizma işlevini bir anlamda yitirmektedir.

Bu durumun bertaraf edilebilmesi için mükelleflere istisna edilen mal teslimi ve hizmet ifaları nedeniyle yüklendikleri katma değer vergisi tutarlarını iade alabilme imkânı getirilmiştir. Böylelikle mükelleflerin sürekli yüklendikleri ve devreden katma değer vergisi olarak biriken tutarlardan, istisna işlemler nedeniyle aleyhlerine oluşan farkların kendilerine iade edilmesiyle aleyhlerine gelişen olumsuzluklar giderilmeye çalışılmaktadır.

Tam İstisna – Kısmi İstisna Ayrımı ve İade Edilecek KDV

Bununla beraber 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu her istisna edilen teslim ve hizmet için katma değer vergisi iadesini mümkün kılmamıştır. Uygulamada tam istisna ve kısmî istisna olarak adlandırılan işlemler esasen bu ayrıma ilişkindir. Tam istisna olarak kabul edilen işlemler için katma değer vergisi iadesi almak mükellefler açısından mümkün iken, kısmî istisna olarak tanımlanan teslim ve hizmetler için sadece mükelleflere bunlar için yüklenmiş oldukları katma değer vergisi tutarlarını indirim olarak kullanma imkânı tanınmış, hiçbir şekilde iadesi ise öngörülmemiştir. Kanun’un yapısı gereği katma değer vergisi hesaplanmayacak bir teslim ve hizmet için yüklenilen katma değer vergisinin olağan şartlarda indirim hesaplarından çıkartılması gerekir. Kısmı istisna ise sadece bu anlamda mükelleflere yüklendikleri katma değer vergisini indirme imkânı getirmektedir.

Kanun’un lafzında esasen tam istisna ve kısmi istisna ifadeleri yer almamaktadır. Hangi teslim ve hizmetlerin iadeye konu olabileceği hususu Kanun’un 32. maddesinde yer almaktadır. Madde metni “Bu Kanunun 11, 13, 14 ve 15 inci maddeleri ile 17 nci maddenin (4) numaralı fıkrasının (s) bendi uyarınca vergiden istisna edilmiş bulunan işlemlerle ilgili fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen Katma Değer Vergisi, mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanacak Katma Değer Vergisinden indirilir. Vergiye tabi işlemlerin mevcut olmaması veya hesaplanan verginin indirilecek vergiden az olması hallerinde indirilemeyen Katma Değer Vergisi, işlemin gerçekleştiği dönemi izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar talep edilmesi şartıyla Maliye ve Gümrük Bakanlığınca, tespit edilecek esaslara göre bu işlemleri yapanlara iade olunur.” olarak hüküm altına alınmıştır.

Görüldüğü üzere burada sayılan maddelerdeki istisna işlemler için mükelleflerin iade alabilmesi mümkündür. Bununla beraber Kanun’un bu yaklaşımının dışında bazı farklı maddelerde yapılan düzenlemelerle de mükelleflerin ilgili maddelerde düzenlenen ve istisna olduğu hüküm altına alınan bazı teslim ve hizmetler için yine bunlar nedeniyle yüklenilen katma değer vergisinin mükellefler tarafından iade alınabileceği belirtilmiştir. Bunları da uygulamada tam istisna olarak tanımlamak uygun olacaktır. Ayrıca katma değer vergisi beyannamesinde yer alan bölümlerde tam istisnalar ve kısmi istisnalar ayrı ayrı bölümlerde mükellefler tarafından gösterilecek şekilde bir yapı oluşturulmuştur.

İlaveten Katma Değer Vergisi Uygulama Genel Tebliği’nde her bir istisna işlem için mükelleflerin iade alıp alamayacağı, hangi koşullarda iade almasının mümkün olduğu ve gerekli diğer açıklamalar ayrıntılı olarak yer almaktadır.

İadeye Konu Edilebilcek İşlemler

Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda mükellefler tarafından iade alınabilecek katma değer vergisi konuları aşağıda sıralanmıştır.