Tam Tasdik Nedir?
Tam tasdik işlemi, uygulamada gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin ilgili hesap dönemindeki hesap ve işlemlerinin Yeminli Mali Müşavirler tarafından denetlenmesi ve bunların uygunluğunu bir rapor düzenleyerek tasdik etmesidir.
Tam tasdik işleminin aslında Yeminli Mali Müşavirlik mesleğinin en temel fonksiyonu olduğu ifade edilebilir. 3568 sayılı Kanun’un “Mesleğin konusu” başlıklı 2/B maddesinde Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerden farklı olarak Yeminli Mali Müşavirlik mesleğinin konusuna ilişkin olarak “Kanunun 12. maddesine göre çıkartılacak yönetmelik çerçevesinde tasdik işlerini yapmaktır.” ifadesine yer verilerek bu fonksiyonun zemini oluşturulmuştur. Aynı Kanun’un 12. maddesinde ise “Yeminli malî müşavirler gerçek ve tüzel kişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin malî tablolarının ve beyannamelerinin mevzuat hükümleri, muhasebe prensipleri ile muhasebe standartlarına uygunluğunu ve hesapların denetim standartlarına göre incelediğini tasdik ederler.” hükmüne yer verilmiştir.
Anlaşıldığı üzere tam tasdik denilen işlem mükelleflerin mali tablolarının ve beyannamelerinin incelenerek ilgili düzenlemelere uygun olmasının sağlanmasıdır. Bunun tesis edilebilmesi için ise Yeminli Mali Müşavirlerce gerekli incelemenin yapılması gerekmektedir. Elbette ki bu husus hesapların denetlenmiş olmasını da içermektedir. Söz konusu inceleme hesap döneminin başında imzalanacak bir sözleşme ile dönem içerisinde gerçekleştirilmektedir. Sonrasında ise mükellef tarafından incelenmiş beyannamelerin verilmesinden sonra Yeminli Mali Müşavir tarafından yapılan bütün çalışma ve incelemenin tam tasdik raporu ile tasdik edilmesi ve vergi idaresine raporun sunulmasıdır. Böylelikle henüz mükellefler tarafından beyanname verilmeden gerekli düzeltme ve değişiklikler yapılarak gerçeğe uygun ve doğru beyanname verilmesi sağlanmaktadır.
Tam tasdik ifadesi ile uygulamada kastedilen mükelleflerin gelir vergisi veya kurumlar vergisi yönünden iş ve işlemlerinin ilgili hesap dönemi için denetlenerek düzenlenen rapor marifetiyle tasdik edilmesi işlemidir. İlgili Tebliğ’de tasdik işlemi “Tasdik işlemi; yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin ilgili bölümleri ile mali tablolar ve bildirimlerin uygun kısımları, yeminli mali müşavirlerce imzalanıp mühürlenmek ve tasdik raporu düzenlenmek suretiyle yerine getirilecektir. Tasdik raporu ile beyannamede yer alan tutarlar arasında farklılıklar bulunduğu takdirde, beyanname şerh düşülerek tasdik edilecektir.
Yeminli mali müşavirlerin yapacağı beyanname tasdikinin amacı, ödenmesi gereken gelir ya da kurumlar vergisinin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır. Bu nedenle, yeminli mali müşavir, gerçek durumu tespit etmek için her türlü belgelerden yararlanmak ve her türlü inceleme tekniklerini kullanmak zorundadır.” ifadelerine yer verilmek suretiyle açıklanmış ve tasdikin amacı işaret edilmiştir.
Tam Tasdikin Amacı
Tasdikin amacı da konuya ilişkin Yönetmelik’in 5. maddesinde üç bent halinde aşağıdaki gibi belirlenmiştir:
“a) Gerçek ve tüzel kişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin hesap ve kayıtlarının sonuçlarını gösteren mali tabloların yanıltıcı olmayacak biçimde eksiksiz ve gerçeğe uygun şekilde düzenlenmesini sağlayarak kamunun istifadesine sunmak,
b) Gerçek veya tüzel kişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin ilgili mevzuat yönünden olan taleplerin karşılanmasında çabukluğu sağlayarak hak ve yararlarını korumak,
c) Vergi idaresi ve mükellef ilişkilerinde güveni hâkim kılmaktır.”
Tasdik İşleminin Hukukî Sonucu
Tam tasdik işlemi neticesinde mükellefin vergi dairesine sunulan rapor ilgili hesap döneminde mükellefin hesap ve işlemlerinin vergi mevzuatı ile muhasebe ilke ve esaslarına uygun olduğunun Yeminli Mali Müşavir tarafından tasdik edildiğine ilişkindir.
3568 sayılı Kanun’un 12. maddesinde tam tasdik işleminin mahiyeti ve hukukî anlamı “Kanunları gereğince, kamu kurum ve kuruluşlarına verilen tasdik edilmiş mali tablolar, kamu idaresinin yetkili memurlarınca, tasdikin kapsamı ölçüsünde incelenmiş bir belge olarak kabul edilir. Ancak, çeşitli kanunlarla kamu idaresine tanınan teftiş ve inceleme yetkilerinin kullanılmasına ve gerektiğinde tekrarına ait hususlar saklıdır.”
Görüldüğü üzere Yeminli Mali Müşavir tarafından yapılan tam tasdik işlemi neticesinde tasdik edilen mali tablolar kamu idaresinin yetkili memurlarınca incelenmiş bir belge olarak kabul edilmektedir. Bu önemli etkisi nedeniyle Yeminli Mali Müşavir için tasdikten doğan bir sorumluluk da yüklenmiştir. Aynı maddenin devamında “Yeminli malî müşavirler yaptıkları tasdikin doğruluğundan sorumludurlar. Yaptıkları tasdikin doğru olmaması halinde, tasdikin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar. Yeminli malî müşavirler yaptıkları tasdikin kapsamını düzenleyecekleri raporda açıkça belirtirler.” hükmüne yer verilmiştir.
Tam Tasdik İşleminin Mükelleflere Sağladığı Avantajlar
Tam tasdik yaptırılması mükellefler için istisnai birkaç durum hariç zorunlu değildir. Uygulamada tam tasdik yaptıran pek çok mükellef de herhangi bir yasal zorunluluğu olmamasına rağmen avantajları nedeniyle bu hizmeti almakta ve bunun maliyetine katlanmaktadır.
Mükellefler için avantaj olarak nitelendirilebilecek bazı hususlar aşağıda sıralanmıştır.
Yapılan denetimin doğal bir fonksiyonu da eğitimdir. Tam tasdik denetimi neticesinde elde edilen bulguların işletme ile paylaşılması, hataların ve usulsüzlüklerin giderilmesine yönelik eleştiriler işletme personeli, yöneticileri ve sahipleri için de güncel ve doğru bilgi anlamına gelmektedir. Ayrıca bu sürecin, ilgilileri hak ve yükümlülükleri konusunda da bilinçlendireceği açıktır.
Tam tasdik kapsamında yapılacak denetimler sonradan yapılan bir denetim olmadığından, hesap dönemi içerisinde henüz hesaplar ve beyanlar kesinleşmeden hatalı uygulamaların tespit edilerek zamanında müdahale edilmesi ile süreç içerisinde de kayıt ve hesapların doğru olarak yer almasını sağlar. Günümüz dünyasında 1 yıl muhasebe ve raporlama için çok uzun bir süredir. İşletme için karar verici durumunda olanların hesap dönemi içinde hatalı veri ile doğru karar vermesi beklenemez.
Vergi mevzuatı mükellefler için fazla karmaşık bir yapıda olduğundan tam anlamıyla hâkim olamamaktadır. Bu durum mükelleflerin lehine olan uygulamaları da fark edememelerine neden olabilmektedir. Ayrıca hatalı vergi uygulamaları zamanaşımı süresi içerisinde – ki bu süre 5 yıl gibi uzun sayılabilecek bir zamandır.- yapılacak vergi incelemeleri ile tespit edilerek yüksek tutarlı cezalı tarhiyatlar ve usulsüzlük cezalarına maruz kalmalarına sebep olabilir. Bu tarhiyat ve cezalar işletme tarafından planlanmadığından muhatap kaldıkları dönemde işletmeleri çok zor duruma bırakabilmektedir.
Tam tasdik yaptıran mükelleflerin beyannameleri ve ekinde yer alan mali tablolarına bankalar, birlikler ve diğer muhataplar tarafından daha fazla itibar edilmektedir.
Kamu kurum ve kuruluşları da bazı durumlarda tasdik raporu bulunan mükelleflere bazı kolaylıklar sağlamaktadır.
Tam tasdiki yapılmış beyannamelere ilişkin dönemlerin vergi idaresince incelenmesi her zaman mümkündür. Bununla birlikte yapılacak tam tasdik işlemi mükelleflerin risk puanını düşüreceğinden öncelikli olarak incelenmeyecekler, vergi idaresi tam tasdiki bulunmayan mükelleflerin incelenmesine öncelik verecektir. Bu husus da ilgili Tebliğ’de açıklanmış durumdadır.
Olası bir vergi incelemesinde ise muhasebe hesap ve kayıtları ile mükelleflerin hesap dönemi içerisindeki işlemleri daha önce Yeminli Mali Müşavir tarafından denetlenmiş olacağından inceleme sonuçlarının daha az risk taşıması muhtemeldir.
Süresinde yapılan tam tasdik sözleşmesi bulunan mükellefler için Yeminli Mali Müşavir raporu ile iadesi talep edilen KDV iadesi işlemlerinde belirlenen iade limitlerine takılmaksızın KDV iadesi talep edebilmektedir.
İndirimli Teminat Uygulaması Sertifikası başvurusundan önceki, iade talebinin bulunduğu birbirini izleyen son beş vergilendirme dönemi itibarıyla haklarında yazılmış YMM ve/veya vergi inceleme raporlarının olumlu olması koşulu mevcuttur. YMM’lerle süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesi bulunan mükellefler hakkında iade hakkı doğuran işlemlerin bulunduğu birbirini izleyen son beş vergilendirme dönemine ait olumlu YMM raporu bulunması halinde de bu bölüm bakımından bu şart gerçekleşmiş sayılır. Dolayısıyla bu kapsamdaki mükellefler diğer şartları da sağlaması halinde İndirimli Teminat Uygulaması Sertifikası alabilirler. Böylelikle daha düşük tutarlarda teminat mektubu ile katma değer vergisi iadesi alınması söz konusu olacaktır.
Gelir ve Kurumlar Vergisi kapsamında kesinti yoluyla ödenen vergilerin nakden iadesinde çok daha yüksek tutarda iadenin alınmasına imkan sağlar.
Tam tasdik raporu bulunan mükellefler açısından 49 Sıra No.lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği kapsamındaki kurumlar vergisi indirim ve istisnalarının uygulanabilmesi için idarenin ayrıca istediği Yeminli Mali Müşavir raporlarına gerek kalmamaktadır.
Muhasebe işlemlerini kendisi yürüten firmalardan Tebliğ ile belirlenmiş hadleri geçenler için beyannamelerini ayrıca bir Serbest Muhasebeci Mali Müşavire imzalatma zorunluluğu ortadan kalkmaktadır. Yapılan denetimin doğal bir fonksiyonu da eğitimdir. Tam tasdik denetimi neticesinde elde edilen bulguların işletme ile paylaşılması, hataların ve usulsüzlüklerin giderilmesine yönelik eleştiriler işletme personeli, yöneticileri ve sahipleri için de güncel ve doğru bilgi anlamına gelmektedir. Ayrıca bu sürecin, ilgilileri hak ve yükümlülükleri konusunda da bilinçlendireceği açıktır.
